Klasse I of Klasse II armaturen. Wat is nu eigenlijk beter?

Klasse I of Klasse II armaturen. Wat is nu eigenlijk beter? De klasse aanduiding gaat over de isolatie klasse van een armatuur. Ofwel hoe is de isolatie van de gevaarlijke spanning in het armatuur geregeld ten opzichte van de buitenwereld. Om een antwoordt te kunnen geven is begrip van het onderscheid van belang. De isolatie in een armatuur wordt opgebouwd rondom een vast stramien. Dit is gebaseerd op het veiligheidsniveau dat nodig is om de gebruiker te beschermen tegen elektrische schok.

Dubbele veiligheid

Ieder elektrisch systeem is zodanig opgebouwd dat als er iets mis gaat er een systeem is dat een gevaar door dit defect moet voorkomen. De zogenaamde “2 lines of defense”. Er zijn derhalve altijd 2 beveiligingen aanwezig. De eerste noemen we de basis isolatie. De basis isolatie is voldoende om ons te beschermen tegen een elektrische schok. Als deze basis isolatie defect raakt, om welke reden dan ook, hebben we een back-up nodig.

We kennen 4 klasse aanduidingen die elk anders zijn opgebouwd maar principieel dezelfde veiligheid bieden.

Klasse 0

Deze vorm wordt steeds minder gebruikt en mag in veel gevallen ook niet meer. Bij klasse 0 gaan we ervan uit dat de omgeving voldoende geïsoleerd is. Vroeger was dat ook zo toen in onze woningen nog geen centrale verwarmingen waren aangelegd. We hadden houten vloeren met vaak ook nog een stoffen vloedbedekking. Het armatuur heeft in geval van Klasse 0 enkel een basis isolatie. De tweede veiligheid wordt gevormd door de omgeving. De vloer waarop je staat isoleert en de schoenen die je draagt ook. Niet heel betrouwbaar maar een erfenis uit de lange historie.

Klasse 0 herken je aan het niet aanwezig zijn van een aardgeleider. Op de typeplaat (markering) staat geen symbool. Indien een aansluitsnoer met steker is voorzien past de steker niet in een contactdoos met randaarde.

Klasse I

Bij klasse I wordt niet meer uitgegaan van een veilige omgeving. De armatuur wordt voorzien van basis isolatie. Alle metalen delen die bij het defect raken van de basis isolatie onder spanning zouden kunnen komen worden aan met de aarde verbonden. Of wel met de aardaansluiting verbonden. Een geaard armatuur dus. Als de basis isolatie defect raakt dan zal de aardgeleider de stroom afvoeren naar aarde en daardoor zal de netzekering het circuit onderbreken. Tegenwoordig zal, in de moderne installaties, de aardlekschakelaar het circuit onderbreken.

Dit type armatuur is herkenbaar aan het aanwezig zijn van een aardgeleider of aardaansluitklem. De aardaansluitklem is tevens gemarkeerd met het symbool voor veiligheidsaarde . Op de typeplaat (markering) staat geen symbool. Indien een aansluitsnoer met steker is voorzien is dat een steker met randaarde en past de steker in een contactdoos met randaarde.

Symbool veiligheidsaarde

Klasse II

In het geval van klasse II wordt in plaats van aarding voor een extra isolatie gekozen. Dat kan zijn door het product geheel van kunststof te maken of door een extra isolatie te voorzien. Indien de basis isolatie defect raakt zorgt de tweede isolatie ervoor dat het armatuur alsnog veilig blijft.

Herkenbaar aan het afwezig zijn van een aardgeleider of aardaansluitklem. Op de typeplaat (markering) staat het klasse II symbool vermeld. Indien een aansluitsnoer met steker is voorzien is dat een platte steker en past de steker in een contactdoos met randaarde.

Klasse II symbool

Klasse III

De laatste vorm is klasse III isolatie. Bij klasse III zorgen we ervoor dat de aansluitspanning veilig is. 230 V netspanning die we gebruiken op ons openbare net kan niet aangeraakt worden. Een veilige lage spanning van bijvoorbeeld 12 of 24 V kunnen we zonder problemen vastpakken. Als we een dergelijke spanning gebruiken dan hoeven we zelfs geen basis isolatie meer te gebruiken. Er is wel een functionele isolatie nodig om kortsluiting te voorkomen. Echter de isolatie is niet meer nodig voor de veiligheid.

Het moet dan inderdaad een veilige lage spanning zijn (SELV = Safety Extra Low Voltage). Een voeding, trafo, die deze spanning maakt heeft dan weer de dubbele isolatie ingebouwd zoals beschreven bij klasse II tussen het ingangscircuit en uitgangscircuit.

Op de typeplaat (markering) staat het klasse III symbool vermeld. Indien een aansluitsnoer met steker is voorzien is dat een steker die niet in en standaard gebruikte contactdoos voor 230 V mag kunnen worden gestoken. Het toestel moet aangesloten worden op een speciale transformator die een veilige lage spanning levert.

Klasse I of klasse II?

In de buitenruimte is klasse 0 als eerste uitgesloten. De omgeving is mogelijk nat en geleidend. Dan blijven klasse I, II en III over. Alle drie deze klassen komen we in de buitenruimte tegen.

Klasse III in de buitenruimte komt minder vaak voor. Een armatuur waarbij de driver op een andere plaats buiten het armatuur wordt gemonteerd is mogelijk een klasse III product. Het hoeft overigens niet zo te zijn! Het ligt aan de spanning waarop het armatuur moet worden aangesloten. We zien dit soort systemen bijvoorbeeld op bepaalde DC (gelijkstroom) voedingssystemen en systemen waarbij de driver onderin de lichtmast wordt gebouwd.

Dan klasse I en II armaturen. Die worden direct aangesloten op de netspanning van 230 V. De systemen op armatuur niveau zijn kwa veiligheid gelijk. Geen voorkeur dus.

Nu is he zo dat het bij klasse I wel van belang is dat de aarde waarop het armatuur wordt aangesloten gegarandeerd is. In de praktijk blijkt dat de aarde heel vaak niet zo betrouwbaar is als we zouden willen. In die gevallen is een klasse I product mogelijk minder veilig. Het armatuur is dan namelijk niet noodzakelijkerwijs veilig als er iets defect raakt.

In de bouw waar kabels nog als eens uitermate ruw worden gebruikt en in badkamers waar door foutieve aarde vaker ongelukken zijn gebeurd is de regelgeving strenger. In het geval van badkamers is dan vaak Klasse II verplicht.

Op de bouw zien we dat ook veel toegepast. Klasse III wordt vaak gebruikt wanneer er in een vochtige en kleine ruimte gewerkt moet worden. In kruipruimtes en dergelijke wordt over het algemeen Klasse III vereist.

Klasse I of klasse II armaturen in de buitenruimte, een conclusie

Gebleken is dat kwaliteit van de aard aansluitingen in de buitenruimte te wensen kan overlaten. Dat wil zeggen dat de aarde wel aangesloten is maar het niet geheel zeker is dat het wel een goede aardverbinding is. Als dat het geval is gaat de voorkeur uit naar klasse II armaturen.

Veel fabrikanten leveren hun armatuur modellen zowel in een klasse I als in een klasse II uitvoering.

Waarom niet altijd klasse II gebruiken?

Het construeren van een klasse II armatuur is iets complexer dan een klasse I armatuur. Ook is het bij een klasse I armatuur makkelijker om een overspanningsbeveiliging te realiseren. Het kan allemaal ook in klasse II uitvoering maar het is iets lastiger om te realiseren. Kwestie van keuzes.

De catalogus

De fabrikant geeft op aan welke klasse het toestel voldoet. Dat wordt geregistreerd in de technische gegevens van een toestel. Klasse 0 in de buitenruimte niet toegestaan. Klasse I, II en III wel. In de catalogus vindt je dus Klasse I, Klasse II, klasse III en ook “Klasse I en II zijn beide mogelijk”. In die laatste categorie staan producten vermeld die door de leverancier zowel in een klasse II of klasse I uitvoering kunnen worden geleverd.

Raadpleeg ook de website van OVLNL betreffende onder andere de betrouwbaarheid van de aarding in OVL voedingssytemen.

2 thoughts on “Klasse I of Klasse II armaturen. Wat is nu eigenlijk beter?

  1. Jaap

    Je gaat wel voorbij aan de mast waar het armatuur aan vast zit en het aansluitkastje waar het armatuur op aangesloten is en de voeding binnenkomt. Wellicht iets voor het vervolg. Het is niet toegestaan de aarde van de mast dan door te zetten in het armatuur als het armatuur dubbel geisoleerd is.

    Ik vind je advies om bij een slechte aarde dubbel geisoleerd toe te passen twijfelachtig. Ik denk dat je te ver gaat om advies te geven in deze en zou je woorden zorgvuldig moeten kiezen. (ik bedoel niet de typefout die er in staat) En als je het dan doet moet het volledig zijn. Allereerste optie lijkt mij de aarde herstellen en regelmatig inspecteren conform de norm. Als dat niet kan dan kan dubbelgeisoleerd een optie zijn maar het heeft dan geen zin alleen dit voor het armatuur te doen. Dat lijkt voor jou wellicht voor de hand liggend, maar ik weet zeker dat dat niet voor iedereen zo is. Zelfs voor adviseurs/monteurs niet.

    Nog een vraag ook; Hoe zit het met dubbel geisoleerde armaturen en dus niet aangesloten op aarde zijn met de overspanning beveiliging in het armatuur? Hoe voert deze dan zijn overspanning af ? Voor zover ik weet staat er op het schema dat de unit met aarde moet zijn verbonden. Maar bij Klasse II gaat dat niet. Je zegt hierover alleen dat het lastig is. Maar het kan dus wel? Hoe dan?
    Lijkt me wel relevant voor niets vermoedende ovl beheerders/adviseurs/monteurs

  2. Arthur,

    Dank voor je reactie.

    De aarde aansluiting kan inderdaad niet worden gemaakt in het armatuur als het een klasse II armatuur is.

    Natuurlijk is het herstellen van de aarde een optie. Ik geef echter aan dat er vergelijkbare situaties zijn waar de zelfde ervaringen spelen, dat wil zeggen een slechte aarde. In die gevallen is de regelgeving aangepast (NEN 1010) en is er voor gekozen om daarom klasse I uit te sluiten en klasse II te eisen. Ik geef dus enkel aan dat het verstandig is wanneer je niet zeker bent van de aarding om dan klasse II te kiezen. Daar sta ik nog steeds volledig achter.

    Ik ben het helemaal met je eens dat dan de aarding van de mast zelf nog een probleem is. Dat heb ik hier ook niet aangesneden en is ook niet echt een onderwerp voor deze armaturenregister. Ik verwijs daarvoor ook door naar de website van OVLNL waar jullie met dit issue bezig zijn. Ik heb me uitdrukkelijk beperkt tot het armatuur. Mocht dat niet duidelijk zijn dan bij deze.

    Ja, er zijn zeker oplossingen voor overspanningsbeveiliging in een klasse II (dubbel geïsoleerd) armatuur. Fabrikanten implementeren dat ook gewoon. Het kan allemaal en ik geef enkel aan dat het lastiger is. Daarmee zeg ik dus ook niet dat het niet mogelijk is. Ik kan me wel voorstellen dat daardoor de armatuur iets duurder is.

    Een tweede probleem is bijvoorbeeld EMC. Ook de EMC problematiek is lastiger op te lossen bij klasse II dan bij klasse I. Maar ook hier geldt dat fabrikanten dat wel kunnen oplossen en dat dat dus geen belemmering hoeft te zijn.

    In de catalogus vindt je ook diverse (gecertificeerde) producten, klasse II met een hoge overspanningsbeveiliging en die, geverifieerd, voldoen aan de eisen met betrekking tot EMC.

    Ik ken de praktijk met betrekking tot de tarieven niet. Dat is geen onderwerp voor armaturenregister.

    Ik had gedacht dat ik dit voldoende duidelijk naar voren had gebracht klaarblijkelijk was dat niet zo. Ik hoop het hiermee voldoende te hebben toegelicht.

    Groet,

    Jaap

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *